۱۳۹۶ آبان ۲, سه‌شنبه

کاخ ایرانی: در زنجیری از سروده ها


اشاره: در این زنجیره ی سروده ها، از کاخ های ایرانی مانند کاخ شاهی و شاهنشاهان، کاخ کیانی، کاخ تخت جمشید، کاخ سعد آباد، کاخ مرمر، کاخ صاحبقرانیه یاد شده است. باید یادآور ساخت سرایندگانی چون سعدی، حافظ، خاقانی و دیگران اشاراتی نیز به کاخ بلند، کاخ وصل، کاخ طرب، کاخ عشرت، کاخ و قصر همایون دارند. برخی از سرایندگان این زمانه نیز در سروده های خویش از کاخ گلستان و کاخ نیاوران یاد کرده اند.
*
چو از روزگارش چهل سال ماند/ نگر تا بسر برش یزدان چه راند
در ایوان شاهی شبی دیر یاز/ به خواب اندرون بود با ارنواز
چنان دید کز کاخ شاهنشهان/ سه جنگی پدید آمدی ناگهان
دو مهتر یکی کهتر اندر میان/ به بالای سرو و به فر کیان... : فردوسی
*
سه منزل پذیره شدش با سپاه/ زد آذین دیبا و گنبد به راه
بیاراست ایوان چو باغ ارم/ نثارش گهر کرد و مشک و درم....
ببودند یک هفته دلشاد و مست/ که ناسود یک ساعت از جام دست
سر هفته با پهلوان شاه شاد/ یکی کاخ شاهانه را در گشاد.... : اسدی توسی
*
بفرخنده فال و بفرخنده اختر/ به نو باغ بنشست شاه مظفر....
 همه باغ پرسندس و پر صناعت/ چو لفظ مطابق چو شعر مکرر
یکی کاخ شاهانه اندر میانش/ سر کنگره بر کران دو پیکر... : فرخی سیستانی
*
ای عالم جان و جان عالم/ دلخوش کن آدمی و آدم
تاج تو ورای تاج خورشید/ تخت تو فزون ز تخت جمشید... : نظامی
*
نشستن با نشاط و کامرانی/ طرب کردن در این کاخ کیانی
مبارک باد بر شاه جهانبخش/ سلیمان دوم جمشید ثانی: عبید زاکانی
*
رضاخان شد از این حرکت پشیمان/ به سعدآباد رفت از شهر تهران
از آنجا شد به سوی قم شتابان/ حجج بستند با او عهد و پیمان
که باشد بعد از این بر خلق غمخوار/ ز جمهوری نگوید هیچ گفتار
دریغ از راه دور و رنج بسیار... : ملک‌الشعرای بهار
*
یکی روز فرخنده از مهر ماه/ مثال آمد از درگه پادشاه
که برخیز و زی کاخ مرمر گرای/ ره آستان ملک برگرای
پذیرفتم و سوی درگه شدم/ پذیرفته نزد شهنشه شدم
یکی کاخ دیدم سر اندک سماک/ برآورده از مرمر تابناک
هنرمندی اوستادان کار/ نهاده بر او گنبدی پرنگار... : ملک‌الشعرای بهار
*
به صاحبقرانیه جزء وزیران/ نشستم ولی یک قِران هم ندارم
بجز ملک و مکنت به جز کید و حیلت/ ز دیگر وزیران جوی کم ندارم
به نزد گروهی است حرمت به ثروت/ ولیکن من آن را مسلم ندارم...: ملک‌الشعرای بهار
*
من ابلیس را نزد کاووس دیدم/ که مستانه برخاست با ارغنونش
چنان رقص رقصان به میدان در آمد/ که پا کوفت بر سایه ی سرنگونش
چنان کاخ شاهی پر از بانگ او شد/ که در لرزه افتاد سقف و ستونش
سرود نخستین آن ارغنون زن/ طنینی خوش انداخت در خاطر من
که مازندران شهر ما یاد بادا/ همیشه بر و بومش آباد بادا
گلستان او : در زمستان گل آرد/ بیابان او : سوسن و سنبل آرد
هوا : ژاله باران ، زمین : لاله زاران/ نه گرم و نه سرد و همیشه بهاران
چو پایان گرفت آن ترانه / من از گردش چشم کاووس خواندم
که راهی به مازندران می گشاید/ سپس دیدم او را که هنگام مستی
در اندیشه ی فتح آن سرزمین ها/به نطقی خیالی دهان می گشاید... : نادر نادرپور
*
آن سوی صحرا پشت سنگستان مغرب/ در شعله های واپسین می سوخت خورشید
وز بازتاب سرخ غمگین درین سوی / می سوخت از نو تخت جمشید
من بودم و رویای دور آن شبیخون/ وان سرخی بیمار گون آرام آرام/ شد آتش و خون
تاریکی و توفان و تاراج/ پرواز مشعل ها هیاهوی سواران/ موج بلند شعله تا اوج ستون ها
فریاد ره گم کردگان در جنگل دود/ دود در آتش ماندگان بی حرف بدرود
از هم فروپاشیدن ایوان و تالار/ در هم فرو پیچیدن دروازه دیوار
بر روی بام و پله در دالان و دهلیز/ بیداد خنجرهای خونریز
غوغای جنگ تن به تن بود/ اوج شکوه شرق گرم سوختن بود... : فریدون مشیری
*
بهاران بود و دل درحال پرواز/ سفر کردم به خاک پاک شیراز
بزیر خیمه ی زرین خورشید/ شدم مهمان کاخ تخت جمشید
ستون ها سنگی و دیوار سنگی/ بر آنها نقشی از مردان جنگی
هنرمندان عهد باستانی/ زده بر سنگ نقش داستانی
به سنگی صورت زرین کمر ها/ نشان نیزه ها نقش سپرها
به دیگر سنگ طرح پادشاهان/ همه فرماندهان صاحب کلاهان
کمانداران ستاده نیزه در دست/ کنار تخت شاهان از ظفر مست
بناهایی که پیش چشم من بود/ نموداری از ایران کهن بود... : مهدی سهیلی
*
ازمزار کوروش واز پایگاه تخت جمشید/  تا به کنگاور کنار معبدافسانه ناهید
از سمنگان تا کناره ، راه چالوس/ از ورای صخره ها وجلگه های سبز زاگروس
تا به زیر آ سمان پرستاره شهرکرمان/ یا بسوی تپه های نفتی مسجد سلیمان
من کجای این جهان را دوست دارم
من وطن را ، آشیان را دوست دارم...
دکتر منوچهر سعا دت نوری
*
همچنین نگاه کنید به
کاخ ‌های تخت‌ جمشید: تارنمای ویکی‌پدیا
کاخ های مجموعه ‌ی میراث جهانی پاسارگاد: مجموعه‌ی پاسارگاد از سازه‌های باستانی برجای‌مانده از دوران هخامنشی است که در شهرستان پاسارگاد در استان فارس جای گرفته‌است. کاخ بارعام یا کاخ پذیرایی کوروش. وسعت این کاخ ۲۴۷۲ متر مربع است که در محور شمال غربی ـ جنوب شرقی ساخته شده‌است. کاخ دروازه با وسعت ۷۲۶ متر مربع در شرق مجموعه ی پاسارگاد واقع است. این بنا دارای تالاری به وسعت ۶۸۶ متر مربع است که سقف آن را هشت ستون سنگی با ارتفاع تقریبی ۱۶ متر نگاه می ‌داشته‌اند: تارنمای ویکی‌پدیا
کاخ آپادانا یا کاخ بار داریوش و خشایارشا یکی از کاخ‌ های اندرونی تخت‌ جمشید است: تارنمای ویکی‌پدیا
کاخ‌ های تهران - در تهران کاخ‌های زیادی تاکنون بنا شده‌است که مربوط به دوران پهلوی و قاجارست. از جمله کاخ‌های معروف تهران م کاخ سلطنت آباد، کاخ نیاوران، کوشک احمدشاهی، کاخ صاحبقرانیه، عمارت عثمانی و پل رومی، عمارت دارالفنون، حوض خانه باغ قدیم نگارستان، کاخ گلستان، کاخ مرمر و شمس العماره را نام برد: تارنمای ویکی‌پدیا
کاخ‌ سعد آباد (مجموعه ی‌ سعد آباد)، چهار دوره ی‌ تاریخی قاجاریه، پهلوی اول و پهلوی دوم و پس از انقلاب ۵۷ را سپری کرده است. سعدآباد در دوره ی ‌قاجار بنا شد و سکونت‌گاه تابستانی (ییلاق) شاهان این سلسله بوده است. پس از تصرف آن توسط خاندان پهلوی در ۱۲۹۹، بناها و عمارت‌های متعددی در آن ساخته شد که بالغ بر ۱۸ کاخ در ابعاد مختلف می ‌شوند: تارنمای ویکی‌پدیا
کاخ مرمر یکی از کاخ‌های تاریخی تهران در دوره پهلوی است که در مرکز تهران جای گرفته است. این اثر در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۵۷ با شمارهٔ ثبت ۱۶۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این کاخ در سال ۱۳۵۵ به موزه تبدیل شد و تا سال ۱۳۵۷ با عنوان «موزه پهلوی» برای همگان قابل بازدید بود: تارنمای ویکی‌پدیا
تخت جمشید با نگاهی شاعرانه: تارنمای ایرانیان
*
مجموعه‌ ی گٔل غنچه‌ های پندار
http://saadatnoury.blogspot.ca/2017/10/blog-post_24.html
=====